Kiedy Tomasz wysypał zakupy z torby na kuchenny stół, Klara nie zdążyła jeszcze zdjąć płaszcza. Obok chleba i kostki masła leżał kurczak, a z paragonu wynikało, że zakupy kosztowały prawie dziewięćdziesiąt złotych. Tomasz spojrzał na niego tak, jakby żona przyniosła do domu nie jedzenie, lecz dowód własnej winy.
Klara miała pięćdziesiąt sześć lat, Tomasz — pięćdziesiąt dziewięć. Oboje pracowali i wspólnie prowadzili dom; ich dorosła córka z rodziną miała przyjechać w niedzielę. Ostatnio jednak rozmowy o wydatkach na jedzenie niezmiennie kończyły się kłótnią: Tomasz uważał, że to on zarabia, a Klara bezmyślnie wydaje pieniądze w sklepach. Teraz stawką były nie tylko domowe wydatki, lecz także utrwalony podział obowiązków: kto decyduje, ile wydać, i kto potem gotuje.
— To wszystko kosztowało prawie dziewięćdziesiąt złotych? — zapytał, ponownie zaglądając do torby. — Czy ty w ogóle rozumiesz, ile muszę pracować, żebyś mogła tak szastać pieniędzmi?
— A ty rozumiesz, ile teraz kosztuje jedzenie? — spokojnie odparła Klara.
Tomasz od razu przypomniał jej, że jego matka potrafiła ugotować obiad prawie z niczego i jeszcze zostawiało jedzenie na następny dzień. Klara nie zamierzała spierać się o cudzą kuchnię. Spojrzała na kurczaka, chleb i masło — zwykłe zakupy, które w ich domu nie starczały na długo — i zapytała, kiedy ostatnio sam zrobił zakupy na cały tydzień.
Tomasz wzruszył ramionami: co tu kupować — wchodzi się, bierze, płaci. Dla niego zakupy trwały kilka minut, a kwota na paragonie jakby brała się znikąd. Klara nie wyliczała, że chleb zjada ze słoniną, masło kładzie na porannych kanapkach, a o twaróg prosi, kiedy ma ochotę na placuszki. Tłumaczyła mu to już nie raz, ale każde wyjaśnienie stawało się dla niego pretekstem, by oskarżyć ją o rozrzutność.
— Dobrze — powiedziała. — W przyszłym tygodniu wybierz produkty na kilka kolacji i sam je przygotuj. Idź do sklepu po to, co będzie potrzebne konkretnie do tych dań. A zwykłe zakupy do domu i wspólny budżet na razie zostają po mojej stronie.
Tomasz ożywił się, jakby zaproponowała mu nie domowy obowiązek, lecz szansę na wygranie sporu. Z przekonaniem oznajmił, że udowodni, iż Klara wydaje za dużo, a gotować można taniej. Podobała mu się sama myśl, że uda się ograniczyć wydatki na te kolacje i że wcześniejsze zarzuty okażą się słuszne. Nie wątpił, że sobie poradzi, i nie zastanawiał się, ile czasu zajmują zakupy i gotowanie.
W poniedziałek wrócił ze sklepu z makaronem, kaszą gryczaną, ziemniakami, jajkami, chlebem, kiełbasą i herbatą. Wyłożył wszystko na stół i podał kwotę — około sześćdziesięciu ośmiu złotych. W jego głosie brzmiał triumf: oto dowód, że na kilka kolacji można wydać mniej, niż Klara zwykle zostawia w sklepie.
— A warzywa? — zapytała. — Mleko? Przecież pijesz kawę z mlekiem.
— Będę pił bez. A zamiast masła jest margaryna, tańsza.
— I co będzie na kolację?
— Makaron z kiełbasą. Zobaczysz, nic trudnego.
Klara nie przeszkadzała. Kolacja nadawała się do jedzenia, a Tomasz z zadowoleniem pochwalił samego siebie. Następnego dnia znów podał na stół makaron z kiełbasą, a kiedy żona zapytała, co przygotuje później, odparł, że zdecyduje w trakcie. Klara przypomniała, że jedzenie musi wystarczyć nie tylko na jedną udaną kolację. Tomasz machnął ręką: w szafce jest pełno kaszy, więc głodni nie będą.
W środę poszedł kupić kurczaka. Przy ladzie długo studiował ceny, zapytał, dlaczego filet jest taki drogi, i poprosił o odcięcie niewielkiego kawałka — jakieś dwieście gramów. Sprzedawczyni poradziła mu, żeby wziął przynajmniej pół kilo, bo po usmażeniu dla dwóch osób prawie nic nie zostanie. Tomasz kupił jednak więcej, niż zamierzał, a potem dorzucił do zakupów cebulę. Gdy zobaczył cenę pomidorów, postanowił się bez nich obejść, a przy kasie przypomniał sobie, że w domu skończyła się butelka oleju, więc wrócił po nią. Wieczorem bez słowa rozłożył zakupy na stole.
— No i udało się zaoszczędzić? — zapytała Klara.
— Ceny ustalają, jakie chcą — burknął Tomasz.
Klara nie przypominała mu, ile razy sama przeszła tę drogę: najpierw wybierała produkty, potem zastanawiała się, co będzie do nich potrzebne, i pilnowała, żeby w domu nagle nie okazało się, że butelka oleju jest pusta. Tomasz właśnie się przekonał, że kupienie jednego głównego składnika nie rozwiązuje problemu kolacji. Nie spieszył się jednak, by przyznać to na głos.
W czwartek oznajmił, że ugotuje prawdziwy barszcz — cały duży garnek, którego wystarczy na kilka dni. Klara wymieniła, co będzie potrzebne: kapusta, buraki, marchew, koncentrat pomidorowy, zielenina. Tomasz odparł zirytowany, że jadł barszcz przez pięćdziesiąt dziewięć lat i doskonale wie, co się do niego dodaje. Klara tylko powiedziała, że wiedzieć, jak smakuje potrawa, i umieć ją ugotować to nie to samo.
Wieczorem na kuchence rzeczywiście stał garnek, ale barszcz wyszedł blady. Tomasz gotował buraki razem z ziemniakami, zapomniał o koncentracie pomidorowym, a o śmietanie, o którą Klara poprosiła do kolacji, przypomniał sobie dopiero przy stole. Uraziła go uwaga, że to bardziej przypomina zupę warzywną, i odłożył łyżkę. Potem powiedział, że jutro przygotuje coś innego, po czym od razu się poprawił: sam coś przygotuje.
Klara nie naśmiewała się z niego i nie przejmowała kuchni. Widziała, że każda drobnostka, którą wcześniej uważał za błahą, wymaga podjęcia decyzji: co kupić, z czym to połączyć, czego brakuje i na ile dni wystarczy ugotowane jedzenie. Tomasz nadal jednak przedstawiał swoje zakupy jako dowód, a jej wcześniejsze wydatki nazywał przesadnymi. Szczególnie interesowała go kwota, której można by nie wydać, gdyby kupować najtańsze produkty i obywać się bez dodatków.
W niedzielę miała przyjechać córka Klary, jej mąż i dzieci. Klara planowała przygotować rodzinny obiad, ale do weekendu zostało jeszcze kilka dni i nie zamierzała po fakcie zmieniać zasad ich małego kulinarnego eksperymentu. Tomasz zdążył przygotować kilka kolacji i kupił produkty tylko na nie; zwykłe zakupy do domu nadal robiła Klara. Teraz chciała sprawdzić, czy sam ułoży menu i zmieści się w ustalonej z góry kwocie, kiedy będzie chodziło nie o jedno danie, lecz o kilka dni i gości.
Klara wyjęła pieniądze odłożone na zakupy od piątku do niedzieli i położyła je na stole. Te trzysta złotych nie zostało jeszcze wydane: poniedziałkowe i środowe zakupy Tomasz robił osobno, na swoje kolacje. Klara powiedziała, że teraz ma zaplanować pozostałe dni, kupić potrzebne rzeczy i przygotować niedzielny obiad. Tomasz uśmiechnął się pod nosem, przekonany, że ta kwota z nawiązką wystarczy na kilka dni i dla gości. Klara położyła dłoń na pieniądzach, przesunęła je w stronę męża i nie odwróciła wzroku. Skoro był tak pewien, że można ograniczyć domowe wydatki, teraz miał odpowiadać nie za kilka wybranych dań, lecz za zakupy i gotowanie do końca tygodnia. — Skoro, twoim zdaniem, jestem rozrzutna, od tej chwili sam odpowiadasz za zakupy i gotowanie — niedzielny obiad dla całej rodziny też jest na twojej głowie — ucięła Klara, rzucając na stół trzysta złotych…
Tomasz cofnął rękę i spojrzał na Klarę z irytacją.
— Zrozumiałem. Nie musisz mówić do mnie, jakbym był uczniakiem. Wystarczy na pozostałe dni, a dla gości też wystarczy.
— W takim razie nie będę się wtrącać — odparła Klara.
Zebrał banknoty, przeliczył je i schował do portfela. W piątek rano, wychodząc do pracy, Tomasz zapytał, czy w domu została śmietana. Klara odpowiedziała, że nie wie: w tym tygodniu nie była w sklepie.
— Przecież zawsze wiesz, co mamy.
— Zwykle sprawdzam. Teraz to twoja sprawa.
Tomasz niezadowolony zapiął kurtkę i wyszedł. Wydawało mu się, że żona celowo czepia się słów. Już godzinę później przypomniał sobie jednak, że śmietana jest potrzebna do zupy z czwartku, a poza tym w domu prawie nie ma świeżych produktów.
W pracy poskarżył się Danielowi, że Klara dała mu trzysta złotych na zakupy do niedzieli, a teraz nawet nie zamierza pomóc przy rodzinnym obiedzie.
— Przecież sam powiedziałeś, że sobie poradzisz — zauważył Daniel.
— Poradzę sobie. Tylko te ceny, jakby jedzenie kupowali nie dla ludzi, a dla królewskiego dworu.
Daniel zapytał, ile zostało mu po zakupach, które Tomasz zrobił już za te pieniądze. Tomasz zaczął sobie przypominać i powiedział, że wczoraj wieczorem wydał około sześćdziesięciu ośmiu złotych. Wtedy kolega zaproponował, żeby zamiast zgadywać, zsumował paragony. Zakupy na pierwsze kolacje, zrobione w poniedziałek i środę, zanim Klara dała mu pieniądze, nie wchodziły do tych obliczeń.
W porze lunchu Tomasz wyjął z kieszeni pognieciony paragon z czwartku. Były na nim chleb, mleko, jajka, trochę ziemniaków, śmietana i jeszcze kilka produktów, które postanowił kupić na zapas. Rzeczywiście wyszło około sześćdziesięciu ośmiu złotych. Przypomniał sobie, że kupił to wszystko po rozmowie z Klarą, już z tych trzystu złotych. Większość pieniędzy wciąż więc została, ale nie znał dokładnej kwoty: zdążył pognieść paragon, a za kilka drobnych zakupów w pobliskim sklepie zapłacił gotówką.
— Jeśli w niedzielę przyjedzie czworo gości, a was jest dwoje, najlepiej najpierw zdecydować, co dokładnie przygotujesz — powiedział Daniel. — Inaczej kupisz po trochu wszystkiego, a i tak zabraknie tego, czego potrzeba.
— Wiem, co jest potrzebne na obiad.
Po powrocie do domu Tomasz mimo wszystko wziął kartkę i napisał: kurczak, ziemniaki, sałatka, chleb. Potem dopisał śmietanę i olej. Przy słowie „tort” postawił znak zapytania i zostawił kartkę na stole.
Klara przeczytała listę po powrocie z pracy. Niczego nie poprawiła, tylko położyła obok długopis.
— Jeśli chcesz, możesz zapisywać ceny — powiedział Tomasz. — Potem porównamy z twoimi wydatkami.
— I tak wiem, ile zwykle kosztuje jedzenie. A teraz to ty zapisuj. Nie będę zbierać za ciebie paragonów.
— Właśnie. Łatwo ci mówić, kiedy nie musisz nic robić.
Klara nie odpowiedziała. Podgrzała sobie zupę, położyła na talerzu chleb i usiadła do kolacji. Tomasz wyjął resztę makaronu, dodał do niego jajko i jadł, zerkając na kartkę.
W sobotę rano poszedł na zakupy. Przed wyjściem zajrzał do lodówki, a potem do szafek i odkrył, że ziemniaków zostało mniej, niż sądził, a chleba jest tylko kilka kromek. Klara szykowała się na spacer i właśnie zakładała płaszcz.
— Mogłabyś sprawdzić, czego jeszcze będzie nam potrzeba na obiad?
— Mogę życzyć ci udanych zakupów.
— Bardzo śmieszne.
— Nie żartuję. Sam pilnujesz wydatków i sam decydujesz, co ugotować.
Wyszła, a Tomasz ponownie wziął kartkę. Dopisał do listy kapustę, ogórki, zieleninę, śmietanę, chleb i coś do herbaty. Potem skreślił tort i postanowił kupić placek: był tańszy i nie wymagał pieczenia.
W sklepie długo krążył między działami, porównywał ceny i kilka razy wracał do tych samych półek. Kurczak okazał się droższy, niż zakładał. Wziął udka zamiast całego kurczaka, a do tego ziemniaki. Do sałatki wybrał kapustę i marchew: ogórki przekraczały jego budżet, jeśli miał jeszcze kupić zieleninę i śmietanę. Placek był niewielki, ale Tomasz nie wziął innego.
Przy kasie spojrzał na kwotę, a potem na zakupy w koszyku. Do oleju i chleba musiał dodać mleko: bez niego, jak się okazało, od kilku dni pił kawę inaczej, niż lubił. Sobotnie zakupy kosztowały prawie sto złotych. Tomasz schował paragony do kieszeni, starając się nie myśleć o tym, że przed nim jeszcze niedziela i pozostałe dni tygodnia.
W domu wyłożył wszystko na stół. Klara właśnie wróciła i chowała szalik do szafy.
— Mały ten placek — powiedziała, zerkając na torbę.
— Za to niedrogi. Nie sądzę, żeby dzieci odmówiły.
— Też tak myślę.
Tomasz czekał, aż zaproponuje upiec coś do herbaty, ale Klara zajęła się swoimi sprawami. Wtedy sam zabrał się do gotowania. Ułożył udka w naczyniu żaroodpornym, pokroił ziemniaki na duże kawałki, posolił i wstawił wszystko do piekarnika. Gdy mięso się piekło, poszatkował kapustę. Sałatka wyszła sucha, więc dodał trochę oleju.
Klara nie stała nad nim i nie dawała rad. Tylko raz zapytała, czy nastawił minutnik. Tomasz odpowiedział, że tak, i sięgnął po telefon, żeby sprawdzić.
Na kolację podał kurczaka z ziemniakami. Wyszło lepiej niż zupa, choć mięso miejscami było przesuszone. Klara zjadła swoją porcję bez uwag. Tomasz sam powiedział, że następnym razem trzeba przykryć naczynie folią, po czym dodał:
— Chociaż mam nadzieję, że następnym razem będzie coś prostszego.
— Proste nie zawsze znaczy tanie — powiedziała Klara.
— Już się przekonałem.
Powiedział to z irytacją i na tym rozmowa się skończyła.
W niedzielę rano Tomasz wstał wcześniej niż Klara. Sprawdził, ile zostało chleba, nastawił czajnik i przygotował jajka. W lodówce było mleko kupione poprzedniego dnia. Wlał je do kawy i po raz pierwszy od tygodnia nie uznał tego zakupu za zbędny.
Klara weszła do kuchni, gdy nakładał śniadanie.
— O której przyjadą? — zapytał Tomasz.
— Anna napisała, że koło pierwszej.
Do ich przyjazdu zostało kilka godzin. Tomasz wyjął naczynie, sprawdził kurczaka i zrozumiał, że dla gości będzie go za mało. Udek wystarczyłoby dla czworga, po jednym na osobę, ale wtedy dla niego i Klary prawie nic by nie zostało. Spojrzał na resztę pieniędzy, którą zapisał poprzedniego dnia: była mniejsza, niż się spodziewał.
W tym czasie Klara nakryła do stołu, ale nie podeszła do kuchenki.
— Możesz dorzucić ziemniaków — powiedziała, zauważywszy jego spojrzenie.
— Sam wiem.
Ponownie wstawił naczynie do piekarnika, dodał ziemniaków i postawił na stole miskę z surówką z kapusty. Chleb pokroił wcześniej, a placek zostawił w opakowaniu do herbaty. Obiad miał być skromniejszy niż te, które Klara zwykle przygotowywała dla rodziny, ale jedzenia powinno wystarczyć.
Anna przyjechała punktualnie z Markiem i dziećmi. Tomasz otworzył drzwi w kuchennym fartuchu, na którym była plamka oleju.
— Tata gotuje? — zapytała Anna z uśmiechem.
— W tym tygodniu ja odpowiadam za kuchnię — powiedział Tomasz. — Skoro wszyscy uważają, że to takie proste.
Klara niczego nie dodała. Anna zdjęła płaszcz i zapytała, czy może w czymś pomóc. Po krótkiej chwili Tomasz poprosił ją, żeby rozłożyła sałatkę na talerzach. Marek zajął się dziećmi, a Klara przyniosła z pokoju czyste serwetki. Nikt nie udawał, że niedzielny obiad przygotował się sam.
Kurczak był trochę suchy, ziemniaki miękkie, a sałatka prawie cała zniknęła. Tomasz pokroił placek na niewielkie kawałki. Dzieci poprosiły o dokładkę ziemniaków, więc podał im resztę z naczynia. Anna pochwaliła obiad i nie pytała, ile kosztował.
Kiedy goście odjechali, na stole zostały okruszki, kilka talerzy i połowa placka. Tomasz bez słowa zebrał naczynia i zaniósł je do zlewu. Klara wytarła stół.
— Nie wydałem całych trzystu złotych — powiedział. — Ale w poniedziałek znów będę musiał iść do sklepu. Chleba prawie nie ma, mleka też.
— Czyli trzeba liczyć nie tylko niedzielę.
— Już zrozumiałem.
Powiedział to bez wcześniejszej drwiny, ale też bez przeprosin. Klara na nie nie czekała. Wyjęła z szuflady cienki zeszyt, w którym wcześniej zapisywała domowe wydatki, i położyła go obok paragonów.
— Zapisujmy przez miesiąc wszystkie zakupy — powiedziała. — Nie tylko jedzenie. Wtedy zobaczymy, ile wydajemy na zwykły tydzień, a ile na gości.
Tomasz przekartkował kilka stron. Były tam daty i kwoty z różnych miesięcy, ale nigdy nie pytał, co oznaczają te zapiski.
— A od teraz zawsze ja mam gotować?
— Nie. Ale nie będę już z góry kupować wszystkiego i codziennie gotować, a potem słuchać, że to za drogie. Ustalmy podział obowiązków. A o budżecie porozmawiamy wspólnie, kiedy zobaczymy rzeczywiste wydatki.
Tomasz spojrzał na stos paragonów. Potem wziął długopis i zapisał kwotę sobotnich zakupów, choć nie podobała mu się ta liczba.
W następnym tygodniu sam poszedł po chleb i mleko. Klara przygotowała kolację we wtorek, Tomasz — w czwartek. Chowali paragony do zeszytu, a niedzielnego obiadu nie wliczali już do zwykłych tygodniowych zakupów spożywczych.
W kuchennej szufladzie pojawił się zeszyt zapisany dwoma charakterami pisma. Tomasz nadal marszczył brwi, gdy widział tygodniowe podsumowanie, ale już nie nazywał zakupów Klary wyrzucaniem pieniędzy.





