Ruda kotka siedziała przy lodówce i patrzyła na Helenę zielonymi oczami, jakby zupełnie nie rozumiała, po co gospodyni otworzyła drzwi. Jeszcze minutę wcześniej prosiła, żeby ją wypuścić, a teraz tylko cicho miauknęła i otarła się o jej nogi. Helena westchnęła: coraz trudniej było jej gniewać się na jedyną żywą istotę, która teraz witała ją w kuchni.
Helena miała siedemdziesiąt pięć lat. W jej niewielkim domu pośród jabłoni zrobiło się nieznośnie pusto: gotowała dla jednej osoby i spędzała wieczory przed telewizorem. Najbardziej brakowało jej wnuczki Emmy. Prawie trzy lata temu pokłóciły się tuż przed wyjazdem dziewczyny do innego miasta. Helena powiedziała o kilka słów za dużo, Emma się obraziła i od tamtej pory żadna nie odważyła się zadzwonić pierwsza. Helena często wyszukiwała w telefonie numer wnuczki, ale za każdym razem odkładała go na później. Wieczorami potrafiła długo siedzieć z telefonem w dłoni, słuchając szelestu gałęzi jabłoni za oknem. Potem odkładała go obok siebie i przekonywała się, że jutro będzie lepsza chwila. Ale przychodził poranek, a jej odwagi wcale nie przybywało.
Ruda kotka pojawiła się przy sklepie. Otarta o nogi Heleny i poszła za nią aż do domu. Helena obejrzała się, mając nadzieję, że nieproszona towarzyszka skręci na sąsiednie podwórka, ale kotka nadal szła za nią. Przy drzwiach kobieta jednak się zatrzymała: żal jej było zostawić zwierzę na dworze, a nie była przyzwyczajona do przyjmowania go pod swój dach.
— No i co ja mam z tobą zrobić? Wejdź, nakarmię cię — powiedziała Helena, odsuwając się na bok.
Kotka weszła do kuchni tak pewnym krokiem, jakby znała już drogę. Helena nalała jej wody, nasypała jedzenia i nazwała ją Pieszczotką. Tego wieczoru po raz pierwszy od dawna nie jadła w zupełnej ciszy: kotka szeleściła przy misce, a potem ułożyła się niedaleko. Helena przyłapała się na tym, że opowiada jej o pustym domu, jakby naprzeciwko siedziała bliska osoba. Mówiła cicho, od czasu do czasu milkła i zerkała na rudą kocią sylwetkę. Pieszczotka tylko mrugała i zostawała przy niej, a to z jakiegoś powodu wystarczało, by kuchnia nie wydawała się już taka pusta.
Następnego dnia Pieszczotka znów była obok, a potem zaczęła regularnie wracać do Heleny. Szybko wyrobiła sobie własne zwyczaje: wiedziała, gdzie stoi miska, i nie bała się wchodzić do domu. Miała tu jedzenie, ciepło i spokojne miejsce, do którego mogła przyjść z ulicy. Helena miała zaś towarzystwo, na które wcześniej nie liczyła i do którego zdążyła się przywiązać.
Pierwszy dziwny sygnał Helena zauważyła około czwartej po południu. Pieszczotka zaczynała chodzić do drzwi, miauczeć i prosić, żeby ją wypuścić. Helena otwierała, kotka znikała, a po jakimś czasie wracała, jak gdyby nigdy nic. Kobieta nie wiedziała, dokąd chodzi. Na początku przekonywała się jednak, że każda kotka ma swoje sprawy i nie ma sensu martwić się zwykłym spacerem.
Ale powtarzało się to dzień po dniu. Ledwie zbliżała się czwarta, Pieszczotka już czekała przy wyjściu. Helena otwierała drzwi, odprowadzała ją wzrokiem, a potem nasłuchiwała odgłosów z ulicy. Kotka zawsze wracała, a Helena za każdym razem odczuwała ulgę, która wydawała jej się niewspółmierna do krótkiego spaceru. Gderała na siebie z tego powodu, ale i tak zostawiała miskę na miejscu i zerkała na drzwi. Czasem znajdowała sobie zajęcie w kuchni, ale i tak zwalniała kroku, przechodząc obok przedpokoju. Chciała usłyszeć znajome kroki przy progu i cichy tupot kocich łap.
Pewnego dnia Pieszczotka wróciła dopiero późną nocą. Jej sierść pachniała dymem i cudzym jedzeniem, a na boku zaplątała się cienka niebieska nitka. Helena zdjęła ją, obejrzała kotkę i zauważyła świeże zadrapanie na łapie. Nic poważnego, uspokajała się, ale długo nie mogła zasnąć, nasłuchując każdego szmeru za drzwiami. Następnego dnia kotka wyszła o zwykłej porze, a wróciła z pustą obrożą na szyi — Helena nigdy jej żadnej nie zakładała. Pieszczotka wywinęła się, gdy kobieta spróbowała przyjrzeć się zapięciu.
Pewnego dnia Helena spróbowała zatrzymać Pieszczotkę w domu. Nie zamknęła jej ani nie próbowała chwytać — po prostu nie otworzyła od razu, gdy kotka jak zwykle podeszła do drzwi. Pieszczotka miauknęła, otarła się o framugę i spojrzała na kobietę. Helena wytrzymała kilka sekund, ale w końcu ustąpiła. Nie chciała zatrzymywać kotki siłą; jeszcze mniej chciała przyznać, że jej odejścia dotykają ją bardziej, niż powinny. Ale teraz martwiło ją już nie tylko to, co sama czuła: skąd kotka miała cudzą obrożę i skąd wzięło się zadrapanie?
Kiedy Pieszczotka wróciła, Helena postawiła przed nią jedzenie i spróbowała dojść do porozumienia przynajmniej z samą sobą. Kotka mogła przychodzić i odchodzić, ale Helena nie chciała codziennie zastanawiać się, czy wróci. Kobieta ponownie otworzyła w telefonie numer Emmy. Tym razem zatrzymała na nim wzrok dłużej, ale nadal nie zdołała zadzwonić. Wygasiła ekran i spojrzała na Pieszczotkę: ta już skończyła jeść i ruszyła do wyjścia.
Teraz kotka znów siedziała przy lodówce i nie zamierzała wychodzić, choć Helena właśnie otworzyła drzwi. Kobieta położyła dłoń na klamce, przypomniała sobie o zadrapaniu i cudzej obroży, po czym mocniej ją ścisnęła i szerzej otworzyła drzwi, postanawiając, że dłużej nie będzie udawać, iż te codzienne zniknięcia jej nie obchodzą.
— Albo przestaniesz codziennie znikać, albo sama pójdę za tobą i dowiem się, dokąd chodzisz — Helena szarpnęła drzwi wejściowe…
Drzwi otworzyły się na oścież i Pieszczotka natychmiast przemknęła obok Heleny na ganek. Kobieta ruszyła za nią, zarzuciła sweter na ramiona i przymknęła drzwi, nie zamykając ich na klucz. Kotka szła szybko, ale nie uciekała: raz zatrzymywała się przy krzaku, raz oglądała się za siebie, jakby sprawdzała, czy Helena nie została w tyle.
Minęły jabłonie i skręciły w wąską ścieżkę między domami. Helena trzymała się w pewnej odległości. Czuła się niezręcznie, skradając się za kotką, ale powrót do domu bez ustalenia, dokąd ta chodzi, wydawał się teraz jeszcze głupszy. Zresztą po zadrapaniu i obroży nie mogła już uznać, że to zwykła ciekawość. Jeśli ktoś próbował przywiązać Pieszczotkę do siebie albo ją przetrzymywał, kotka mogła potrzebować pomocy.
Przy niskim płocie Pieszczotka przecisnęła się przez szczelinę i ruszyła w stronę tylnego ganku sąsiedniego domu. Stała tam kobieta z niewielką miską. Gdy zobaczyła kotkę, postawiła miskę na ziemi.
— No, jesteś, Ruda — powiedziała. — Dziś trochę późno.
Pieszczotka otarła się o jej nogi i zabrała do jedzenia. Helena zatrzymała się przy furtce. Kobieta podniosła głowę i ją zauważyła.
— Przepraszam — powiedziała Helena. — Nie chciałam pani przestraszyć. Ta kotka przychodzi do mojego domu. Zobaczyłam, dokąd idzie, więc poszłam za nią.
— To ona chodzi też do pani? — Kobieta uśmiechnęła się, jakby wcale jej to nie zaskoczyło. — Jestem Klara. Karmię ją, kiedy wracam ze spaceru. Zwykle mniej więcej o tej porze.
— Czyli nie tylko u mnie ma swój rozkład dnia.
— Wygląda na to. Ja nazywam ją Rudą, a pani pewnie dała jej inne imię.
— Pieszczotka.
Obie spojrzały na kotkę, która kończyła posiłek, nie okazując najmniejszego zakłopotania. Klara powiedziała, że ta ruda gościni pojawiła się u niej kilka miesięcy wcześniej. Nie wiedziała, gdzie kotka nocuje ani czy ma właścicieli. Helena opowiedziała, że spotkała ją przy sklepie i wpuściła do domu. Żadna z nich nie upierała się, że zwierzę należy tylko do niej.
— Myślałam, że chodzi nie wiadomo dokąd — powiedziała Helena.
— A teraz już pani wie. Przychodzi do mnie, trochę podjada i idzie załatwiać swoje sprawy. Czasem wraca następnego dnia.
Klara przyniosła z domu jeszcze jedną miskę, tym razem z wodą. Helena zauważyła stary koc na ganku i zrozumiała, że Pieszczotka bywała tu nie raz. Poczuła lekką irytację, ale ta szybko ustąpiła miejsca uldze. Kotka nie znikała w nieznane, nie spotkało jej nic złego i nie odrzucała domu Heleny. Po prostu miała jeszcze jeden przystanek.
— Nie będę jej zatrzymywać — powiedziała Helena. — Teraz przynajmniej wiem, dokąd przychodzi.
— I słusznie. Koty rzadko pytają o pozwolenie, kiedy mają własne plany.
Helena już miała odchodzić, gdy zauważyła przy tylnych drzwiach krótki łańcuszek, a na nim pustą obrożę z takim samym zapięciem jak ta, którą kotka niedawno wróciła do domu. Przypomniała sobie niebieską nitkę i zadrapanie.
— To pani zakładała jej tę obrożę?
Klara spojrzała na łańcuszek i westchnęła.
— Próbowałam. Nie dla ozdoby. W mojej spiżarni zalęgły się myszy, a trutka jest niebezpieczna dla psa. Ruda kilka razy złapała je na podwórku, więc pomyślałam, że jeśli będzie częściej tu zostawać, problem zniknie. Chciałam sprawdzić, gdzie chodzi, więc uznałam, że obroża w tym pomoże. Ale ona ciągle ją zdejmuje.
— Czyli chciała pani, żeby została u pani i łapała myszy?
— Chciałam, żeby przychodziła częściej. Nie zamierzałam jej skrzywdzić. Karmię ją, wystawiam wodę. Wydawało mi się, że to wszystkim się opłaca.
— A ja myślałam, że po prostu chodzi na spacery. Wracała z zadrapaniem i cudzą obrożą. Nie wiedziałam, co się dzieje, i wyobrażałam sobie najgorsze.
Klara odwróciła wzrok. Na jej twarzy nie było już dawnej beztroski.
— Nie pomyślałam, jak to może wyglądać z boku. Nie wiedziałam też, że tak się pani do niej przywiązała.
— Nawet gdybym się nie przywiązała, kotka to nie łapka na myszy, którą można postawić przy drzwiach. Sama decyduje, dokąd pójdzie.
Pieszczotka skończyła jeść i otarła się o kolano Klary. Ta odruchowo ją pogłaskała, ale już nie próbowała zwabić jej do środka. Helena zauważyła, że kobieta nie wyglądała na okrutną ani złą. Miała praktyczny powód: chciała pozbyć się myszy bez użycia trucizny. Ale rozwiązując swój problem, Klara nie zapytała, czy kotka ma dom i czy ktoś jeszcze się nią nie opiekuje.
— Mogę rozstawić pułapki, które nie zaszkodzą psu — powiedziała Klara po chwili. — A kotki nie będę zatrzymywać. Jeśli przyjdzie, nakarmię ją, ale już nie założę jej obroży.
— Dobrze. A jeśli znów się skaleczy, proszę mi powiedzieć. Zabiorę ją do weterynarza.
— Oczywiście.
W drodze powrotnej Pieszczotka szła obok Heleny, a przy furtce skręciła w stronę jej domu. W kuchni napiła się wody i ułożyła na swoim ulubionym miejscu przy kaloryferze. Helena dokładnie obejrzała jej łapę: zadrapanie było powierzchowne, ale i tak je przemyła. Postanowiła też następnego dnia zadzwonić do lecznicy weterynaryjnej i zapytać, czy trzeba je opatrzyć. Potem położyła telefon na stole i długo patrzyła na ekran. Numer Emmy wciąż był w tym samym miejscu. W telefonie nic się nie zmieniło; zmieniło się tylko to, że Helena nie potrafiła już wmówić sobie, iż łatwiej jest czekać niż zadzwonić.
Wybrała numer. Emma odebrała po drugim sygnale.
— Babciu?
— Tak, to ja. Możesz rozmawiać?
— Jakieś dziesięć minut. Co się stało?
Helena omal nie odpowiedziała jak zwykle: nic, chciałam tylko zapytać, co słychać. Ale za tym zdaniem mogła znów się schować, a potem odłożyć słuchawkę i czekać na kolejną dogodną okazję.
— Nic się nie stało. Dzwonię, bo zbyt długo to odkładałam. Pamiętam, jak się rozstałyśmy, i rozumiem, że wtedy powiedziałam ci przykre rzeczy. Nie będę prosić, żebyś udawała, że do tego nie doszło.
Emma milczała przez chwilę.
— Mogłaś zadzwonić wcześniej.
— Mogłam. Za każdym razem znajdowałam powód, żeby nie dzwonić. Myślałam, że to ty zadzwonisz. Pewnie tobie też wydawało się, że to ja powinnam zrobić pierwszy krok.
— Myślałam, że powiedziałaś już wszystko, co chciałaś, i że cieszysz się, że wyjechałam.
Helena przesunęła palcem po krawędzi telefonu. Pierwszą myślą było zaprzeczyć i wyjaśnić, że nie to miała na myśli. Wiedziała już, jak łatwo wyjaśnianie zmienia się w kłótnię o to, kto jest bardziej winny.
— Nie cieszyłam się — odpowiedziała. — Ale to nie zmienia faktu, że musiałaś tego wysłuchać.
— Nie mogę teraz powiedzieć, że już mi przeszło.
— I nie proszę cię o to.
Emma zapytała, jak czuje się Helena i czy daje sobie radę z domem. Rozmowa co chwila schodziła na bezpieczne tematy: pogodę, jabłonie, zakupy. Helena nie zasypywała wnuczki pytaniami o pracę i nowe życie. Kiedy Emma powiedziała, że musi już kończyć, Helena nie poprosiła, żeby została na linii jeszcze minutę.
— Mogłabym do ciebie przyjechać? — zapytała, zanim się pożegnały. — Nie musiałabym zostać na długo. Sama sobie poradzę z dojazdem.
Emma nie odpowiedziała od razu.
— W przyszły weekend mam plany. Za dwa tygodnie mam wolną sobotę. Jeśli ci pasuje.
— Pasuje.
— Wyślę ci adres i podpowiem, gdzie najlepiej wysiąść.
Tym razem Helena nie powiedziała, że się zastanowi. Zapisała sobotę w kalendarzu i poprosiła Emmę o wysłanie adresu w wiadomości. Po rozmowie w domu nie zrobiło się nagle głośno ani lekko. Ale Helena nie trzymała już telefonu w dłoni, czekając, aż sam zadzwoni.
Dwa tygodnie później kupiła bilet na poranny autobus. Dzień wcześniej poprosiła Klarę, żeby zajrzała do Pieszczotki i zostawiła jej wodę oraz jedzenie. Początkowo Helena chciała zadzwonić do kogoś innego, ale potem przypomniała sobie, że Klara sama zaoferowała pomoc i teraz wiedziała, gdzie mieszka kotka. Klara się zgodziła, a Helena zostawiła na stole kartkę z dokładną godziną i numerem telefonu. Pakując się, kilka razy sprawdziła torbę, po czym przestała i uznała, że zabrała wszystko, czego potrzebuje.
Emma czekała na nią na przystanku. Uściskały się ostrożnie, niemal niezręcznie, i poszły do niewielkiej kawiarni w pobliżu. Najpierw rozmawiały o podróży, pracy Emmy i domu pośród jabłoni. Potem wnuczka zapytała, dlaczego Helena jednak zdecydowała się przyjechać.
— Bo nie chcę już udawać, że cisza sama wszystko naprawi — powiedziała Helena. — Ale nie przyjechałam po to, żeby wymagać, abyśmy od razu znów były takie jak dawniej.
— Dawniej już nie będzie — odparła Emma. — I nie wiem, ile czasu zajmie mi przestanie czekać na twoje wyrzuty.
Helena spuściła wzrok na filiżankę. Wcześniej na pewno zaczęłaby tłumaczyć, że wnuczka przesadza. Teraz powiedziała tylko:
— Postaram się nie zamieniać każdej rozmowy w rozpamiętywanie dawnej kłótni.
— A ja postaram się nie znikać, kiedy coś mnie zaboli. Ale nie mogę obiecać, że będziemy do siebie dzwonić codziennie.
— I nie musisz. Zacznijmy od jednego telefonu w tygodniu. Jeśli którejś z nas nie będzie pasować, powiemy o tym, zamiast czekać po trzy lata.
Emma skinęła głową, ale się nie uśmiechnęła. Jeszcze długo siedziały przy stoliku, wymieniając się codziennymi nowinami i od czasu do czasu milknąc. Helena nie próbowała wypełniać każdej przerwy. Kiedy nadszedł czas powrotu, Emma odprowadziła ją na przystanek i powiedziała, że wieczorem napisze.
W domu Pieszczotka przywitała Helenę przy drzwiach. Następnego dnia punktualnie o czwartej ruszyła do Klary, a Helena nie poszła za nią. Wiedziała już, że kotka chodzi tam po jedzenie i że sąsiadka nie zamknie jej w domu, żeby łapała myszy. Helena postawiła na stole filiżankę, wzięła telefon i zobaczyła wiadomość od Emmy: „Dobrze dojechałaś?”. Odpisała i odłożyła telefon obok siebie. W kalendarzu na następny tydzień miała już zapisany ich pierwszy telefon.





